Bizancjum – prawosławie – romantyzm. Tradycja wschodnia w kulturze XIX wieku


Opis:

„Zasadniczą zaletę książki stanowi dwoistość perspektywy – Bizancjum oglądane jest zarówno w optyce Wschodu, jak Zachodu. Sprzyja to demaskowaniu stereotypów, przybliżaniu powierzchownie ocenianego dorobku bizantyjskiej kultury, odsłanianiu jej różnorodności, wewnętrznych napięć, niezwykłego wymiaru poszukiwań duchowych oraz ich konsekwencji egzystencjalnych, co znacznie wykracza poza fascynację filologią i estetyką ikony, stanowiących stały topos w badaniach bizantynistów”.

„Zebrane w tomie rozprawy podają rzetelną i zaktualizowaną informację o Bizancjum i o Prawosławiu, o wschodniosłowiańskiej kulturze i sztuce, mówią, czym zachodniosłowiańska, na katolicyzmie ufundowana kulturowa formacja, była dla formacji wschodniej, o bizantyjskiej genealogii i prawosławnym charakterze; obrazują i przekonują, jak poważną kwestię stanowi ów bizantyński Wschód dla słowiańskich kultur Zachodu, w tym dla kultury polskiej. Ile tu jest zapomnianych lub z różnych powodów pomijanych w badaniach wątków i jak głębokie są związki, które koniecznie znać powinniśmy i o których pamiętać nam wypada przy każdej próbie zrozumienia charakteru i sensu naszych dziejów”. SPIS TREŚCI Słowo wstępne I. BIZANCJUM – DZIEDZICTWO MYŚLI Adam Bezwiński Rosyjska myśl filozoficzna czasów romantyzmu wobec Bizancjum Hanna Kowalska Prawosławna krytyka zachodnich koncepcji antropologicznych Urszula Cierniak Religia z „krainy świętych cudów”. Słowianofil Aleksy Chomiakow i katolicyzm Antoni Mironowicz Cerkiew prawosławna w dawnej i we współczesnej Rosji Wojciech Wądołowski Portret Moskala w Rosji i Europie. Polsce Henryka Kamieńskiego II. HISTORIA I TRADYCJA Marian Bendza Kontynuacja Romeosinis w okresie turkokracji Edward Ozorowski Wschód chrześcijański na Soborze Trydenckim Margreta Grigorova Chrzest Bułgarii i Polski: między chrześcijańskim Wschodem a Zachodem. Obrazy Rzymu i Konstantynopola Anatol Szymaniuk Rozwój instytucji pentarchii Mieczysław Ozorowski Piotr Arkudiusz – Grek na służbie Słowian Piotr Chomik Święty Atanazy Brzeski i jego diariusz Antoni Mironowicz Likwidacja unii kościelnej na soborze połockim w 1839 roku Zofia Abramowicz Języki liturgiczne a rozwój narodowych systemów onimicznych Słowian III. BIZANCJUM – OBRAZY LITERACKIE Małgorzata Borowska Dramaty bizantyńskie Nikosa Kazandzakisa Krzysztof Korotkich Ignacego Pietraszewskiego podróże na Wschód i do Konstantynopola Elżbieta Mikiciuk „Światło Taboru”. O hezychazmie w twórczości Fiodora Dostojewskiego (na przykładzie Braci Karamazow) Wanda Supa O kategoriach łaski i soborowości w powieści Borysa Pasternaka Doktor Żywago IV. O IKONIE Włodzimierz Szturc Oko ikony Piotr Chomik Typologia ikon Matki Bożej oraz cechy charakterystyczne kultu ikon Matki Bożej w Wielkim Księstwie Litewskim w XVI-XVIII wieku V. WOKÓŁ UKRAINY Eulalia Papla Retoryka i mity: nowożytna literatura ukraińska z Bizancjum w tle. Rekonesans Marek Kwapiszewski Michał Czajkowski wobec prawosławia VI. W KRĘGU INSPIRACJI MICKIEWICZOWSKICH Halina Krukowska Mickiewicz i inspiracje wschodniochrześcijańskiego apofatyzmu Michał Kuziak Bizancjum Mickiewicza (na podstawie Literatury słowiańskiej) Danuta Zawadzka Uwagi o Bizancjum u Mickiewicza i Lelewela Halina Krukowska Mickiewiczowski wybór kultury obrazu w kontekście ikonoklazmu Michał Kuziak „Ateny i Jerozolima” Mickiewicza Jarosław Ławski Przeklęte „serce Europy”. Wyobraźnia polityczna w Śpiewach historycznych Juliana Ursyna Niemcewicza VII. SŁOWACKI I NORWID Lucyna Nawarecka Postać Króla Ducha w kontekście idei przebóstwienia Barbara Sawicka-Lewczuk Symbolika świątyni prawosławnej w twórczości Słowackiego. Rekonesans Krzysztof Korotkich Ikony Słowackiego. Wyobrażenia Theotokos w Żmii, Śnie srebrnym Salomei i Beniowskim Lucyna Nawarecka Idea Trójcy Świętej w mistycznej twórczości Juliusza Słowackiego Barbara Sawicka-Lewczuk O sposobie oglądania Wschodu przez Słowackiego mistycznego Emilia Furmanek Symboliczne wizje aniołów w twórczości Słowackiego Jarosław Ławski O Norwidowskim rozumieniu bizantynizmu Wanda Amarantidou Józef hrabia Dunin Borkowski – poeta panhelleńskiego powstania 1821 roku VIII. WSCHÓD – XX-WIECZNE KONTYNUACJE Paweł Próchniak Kategoria „jurodstwa” w Kniaziu Patiomkinie Tadeusza Micińskiego. Prolegomena Przemysław Marciniak W Bizancjum czyli nigdzie. W mrokach złotego pałacu czyli Bazilissa Teofanu Tadeusza Micińskiego Marcin Bajko Kresy, Bizancjum i „życie nowe” w Wicie Tadeusza Micińskiego Krzysztof Biliński Tołstoizm i jego odzew w modernizmie i Młodej Polsce Zbigniew Kaźmierczak Pogański Olimp Nietzschego Jakub Momro Topologia Wschodu. Wokół Motywów saraceńskich Aleksandra Wata NOTY O AUTORACH INDEKS NAZWISK